موصوف و صفت

« صفت و اضافه »

1) موصوف و صفت : به اسمی که حالت و چگونگی اسم قبل از خود را توصیف می کند، « صفت » و به اسمی که قبل از صفت می آید را « موصوف » می گویند . در زبان عربی به صفت « نَعت » و به موصوف « مَنعُوت » گفته می شود .

صفت به دو شکل به کار برده می شود: الف) مفرد ب) جمله ( جمله و صفیه )

الف) صفت مفرد : هر گاه صفت یک اسم باشد آن را « صفت مفرد» می نامیم و در چهار مورد از موصوف( اسم قبل از خود) پیروی می کند.
موارد تبعیّت صفت مفرد از موصوف :
الف) جنس( مذکّر و مؤنّث بودن )
ب) معرفه و نکره بودن
ج) عدد ( مفرد و مثنّی و جمع بودن )
د) اعراب ( رفع و نصب و جرّ )

مثال : رَأَیْتُ تِلْمِیذاً نَظِیفاً .

موصوف صفت/«مفرد»
(مذکّر) (مذکّر)

(نکره) (نکره)

(مفرد) (مفرد)

(نصب) (نصب)
نکته 1 : هر گاه موصوف جمع غیر عاقل (غیر انسان) باشد، صفت برای آن به صورت مفرد مؤنّث می آید.
مثال :أَیّامُ الدِّراسَةِ مِنَ الْأَیّامِ الْجَمِیلَةِ .
موصوف صفت

(غیر عاقل) ( مفرد مؤنّث)

نکته 2 : در زبان عربی اسم هایی وجود دارند که بدون داشتن علامت تأنیث، مؤنّث به شمار می آیند که به آن ها « مؤنّث معنوی » گفته می شود . و صفت برای آن ها به صورت « مفردمؤنّث » می آید.

مانند : ( شَمْس، أَرْض، نَفْس، رِیح، دار) و نام اغلب اعضای زوج بدن ( عَیْن، یَد، رِجْل )

ب) صفت جمله ( جمله وصفیـه ) : اگر جمله ی ( فعلیه یا اسمیه ) بعد از اسمی نکره بیاید، « صفت » می باشد که به آن « جمله وصفیه» می گویند . جمله وصفیه در اعراب از اسم نکره قبل ازخود (موصوف) پیروی می کند و اعرابش همیشه « محلّی » است .

مثال :
اَلسّاعَةُ کَنْزٌ لا یَنْفَـدُ .

اسم نکره صفت/«جمله»

(موصوف) (جمله وصفیه)

مرفوع محلّاً مرفوع

نکته : در زبان فارسی اگر اسمی بخواهد هم صفت و هم مضاف الیه بگیرد، ابتدا صفت می آید و سپس مضاف الیه . ولی در زبان عربی اگر اسمی بخواهد هم صفت و هم مضاف الیه بگیرد، ابتدا مضاف الیه می آید و سپس صفت قرار می گیرد .

مثال :

زبان فارسی : در بزرگ مدرسه زبان عربی : بابُالْمَدْرَسَةِ الْکَبِیرُ
صفت مضاف الیه مضاف الیه صفت

2) مضاف و مضاف الیه : هر گاه دو اسم در کنار هم قرار بگیرند به طوری که اسم اول به اسم دوم اضافه شده باشد به اسم اول مضاف و به اسم دوم مضاف الیه گفته می شود.

نکته 1 : مضاف هیچگاه «ال» و «تنوین» نمی پذیرد.

مثال : بابُ الصَّفِّ

مضاف بدون«ال» و«تنوین»

نکته 2 : اسم مثنّی و جمع مذکّر سالم در صورت مضاف واقع شدن ، حرف «ن» آخر آن ها حذف می شود .

مثال : مثنّی : أَخَوَیکُمْ / جمع مذکّر سالم : مُعَلِّمُوالْمَدْرَسَةِ

مضاف مضاف

بدون«ن» بدون«ن»

اعراب مضاف و مضاف الیه : مضاف الیه همیشه « مجرور » است ولی اعراب مضاف بستگی به نقش آن در جمله دارد . یعنی می تواند بر اساس نقشش « مرفوع یا منصوب و یا مجرور » باشد .

مثال : رفع : جاءَ صَدِیقُ حَمِیدٍ .

فاعل، مضاف الیه،

مرفوع مجرور

نصب : رَأَیْتُ صَدِیقَ حَمِیدٍ .

مفعول، مضاف الیه،

منصوب مجرور

جرّ : سَلَّمْتُ عَلَى صَدِیقِ حَمِیدٍ .

مجرور به حرف جرّ، مضاف الیه،

مجرور مجرور

در سه عبارت فوق «صَدِیق» مضاف واقع شده که براساس نقشش در جمله اعراب پذیرفته است . ولی «حَمِید» در هر سه جمله (مضاف الیه و مجرور ) می باشد .