اسم مبالغه

┄┄❅❅┄┄
اسم مبالغه: اسمی است که بر وجود صفتی به میزان زیاد در شخص یا شی دلالت می‌کند.
دو وزن مهمّ آن «فَعّال» و «فَعّالة» است؛ که:
1⃣ بر بسیاری صفت یا انجام کار دلالت دارد:
صَبّار(بسیار بردبار)؛ غَفّار(بسیار آمرزنده)؛ کَذّاب(بسیار دروغگو)؛ رَزّاق (بسیار روزی دهنده)؛ خَلّاق(بسیار آفریننده)؛ عَلّامة (بسیاردانا)؛ فهّامَة(بسیار فهمیده)؛ أَمّارَةٌ (بسیار امرکننده)؛ کَذّاب (بسیار دروغگو)؛ طَنّان (بسیار طنین انداز)؛ شَلّال (آبشار، جایی که آب بسیار فرو می‌ریزد)؛ تیّار (جریان، عبور فراوان آب یا برق).
2⃣ گاهی وزن «فَعّال» بر شغل دلالت دارد؛ مانند خَبّاز(نانوا)؛ حَدّاد(آهنگر)؛ الطَّیّارُ (خلبان)؛ التَّمارُ (خرما فروش‌رسانی)؛ فَلّاح (کشاورز)؛ صَیّاد (شکارچی).
3⃣ گاهی نیز وزن «فَعّالة» بر ابزار، وسیله یا دستگاه" دلالت می‎کند؛ مثال: فَتّاحَة (در بازکن)؛ نَظّارَة(عینک)؛ سَیّارَة(خودرو)؛ الْجَوّالُ (تلفن همراه).
┄┄❅❅┄┄
⭕️ نکته: به وزن کلمات دقت کنید و نوع اسم‌های جمع را از شکل مفردشان، تشخیص دهید.
دَوابَّة (جمع مکسر بر وزن فَواعِل است و مفرده: دابَّة) اسم فاعل است.
کلماتی مانند (تُجّار، عُلّام، عُمّال، سُیّاح و کُتّاب، جُهّال) بر وزن «فُعّال» جمع مکسّر هستند و اسم فاعل محسوب می شوند؛ چون مفردشان به ترتيب (تاجِر، عالِم، عامِل،سائِح، کاتِب و جاهِل) بر وزن فاعل است.
وزن «فَعّال» و «فَعّالة»
چه بر بسیاری صفت یا انجام کار دلالت کند؛ چه بر شغل و چه بر ابزار، وسیله دلالت کند؛ همگی اسم مبالغه محسوب می‌شوند.
«فَعّال» و «فُعّال» را با هم اشتباه نگیرید.
عَلّام (بر وزن فَعّال») : اسم مبالغه
عُلّام: (جمع مکسر بر وزن «فُعّال») مفرده عالم: اسم فاعل
سَیّاح (بر وزن فَعّال») : اسم مبالغه
سُیّاح: (جمع مکسر بر وزن «فُعّال») مفرده سائح: اسم فاعل
⭕️ نکته: "ة" در« فعّالة»
اگر با اسم مؤنث بیاید هم نشانه کثرت است و هم نشانه مؤنث؛ مانند: إمرأة علّامة
و اگر با اسم مذکر بیاید، دیگر نشانه مؤنث نیست بلکه نشانه کثرت و فراوانی است؛ مانند: رجلٌ علّامةٌ